Con người đa kỹ năng trong thời đại AI

Các anh chị và các bạn thân mến,

Đến nay, đã hơn ba năm kể từ khi mình theo đuổi nghề đào tạo ứng dụng AI. Từ đầu năm nay, mình đi công tác tỉnh thành nhiều hơn và có cơ hội trực tiếp cảm nhận sâu sắc hơn tác động của AI đến đời sống người lao động văn phòng.

Khi phần mềm đã làm được một phần công việc

Một câu hỏi mình thường nhận được là: “Phần mềm ABC của công ty tôi đã làm được việc này rồi, vậy tại sao tôi còn phải học thêm AI?”

Câu hỏi này ít khi đến từ chủ doanh nghiệp, mà thường đến từ người lao động.

Câu trả lời ngắn gọn của mình là: chính vì phần mềm đã làm được một số việc, anh chị càng cần học cách sử dụng AI và mở rộng năng lực của mình. Khi một phần công việc có thể được tự động hóa, vai trò của người lao động cũng có thể thay đổi — và đôi khi, chính vị trí công việc ấy sẽ chịu rủi ro.

Vì sao người lao động cần đa kỹ năng?

Theo mình, mục tiêu quan trọng nhất của đào tạo ứng dụng AI là giúp mỗi người trở thành người lao động đa kỹ năng. Trong thời đại hiện nay, chiến lược chỉ chuyên sâu vào một phạm vi công việc hẹp có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dĩ nhiên, nếu bạn là thiên tài thì câu chuyện có thể khác; nhưng có lẽ phần lớn chúng ta không phải thiên tài.

Mình vẫn khuyên học viên đừng chỉ học AI theo từng mảng tách biệt như AI cho kế toán, AI cho marketing hay AI cho quản lý dự án. Cách chia này nghe có vẻ hợp lý, nhưng nếu chỉ biết ứng dụng AI trong một lĩnh vực hẹp, chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội mở rộng những kỹ năng khác. Trong tình huống xấu nhất là mất việc, một người lao động đa kỹ năng thường có nhiều khả năng tìm được — hoặc tự tạo ra — công việc mới hơn.

Mọi người hay hỏi: “AI thay thế con người hết rồi thì giờ biết làm gì?”

Mình nghĩ bộ kỹ năng cần có đang chuyển hướng. Thay vì chỉ chuyên sâu vào một việc, phần lớn người lao động sẽ cần trở nên đa kỹ năng hơn. Những kỹ năng thường được xem trọng trong các cuộc thi — như ghi nhớ thật nhiều hay tính nhẩm thật nhanh, cứ hình dung Rung chuông Vàng hay Đường lên đỉnh Olympia — có thể sẽ không còn giữ vai trò quan trọng như trước.

Trong tình huống xấu nhất là mất việc, một người lao động đa kỹ năng thường có nhiều khả năng tìm được — hoặc tự tạo ra — công việc mới hơn.

Từ đầu năm nay, khi tái cấu trúc ALOBASE theo định hướng công ty đào tạo và tư vấn, mình cũng định hướng đội ngũ phát triển đa kỹ năng với sự hỗ trợ của AI. Nhân viên kinh doanh có thể làm hợp đồng; tư vấn trưởng kiêm giảng viên, đồng thời tham gia một phần công việc kỹ thuật và tuyển dụng; giảng viên có thể tham gia xây dựng giải pháp; trợ giảng có thể hỗ trợ thêm cho hoạt động marketing.

Làm việc với AI cũng cần tư duy làm chủ

Để trở thành người đa kỹ năng, về cơ bản, bạn cần có tư duy làm chủ. Vì vậy, qua những lớp mình trực tiếp giảng dạy, CEO của các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường là nhóm tiếp thu AI ứng dụng nhanh: họ vốn quen với việc điều phối con người và nguồn lực để công việc được hoàn thành.

Điều phối AI, chọn công cụ nào cho việc gì, biết công đoạn nào cần con người can thiệp, tối ưu chi phí sử dụng AI ra sao… Thử thay chữ “AI” bằng “nhân sự”, anh chị sẽ thấy đó cũng chính là những câu hỏi của người làm chủ.

Nỗi lo việc làm và điều mình có thể làm

Đôi lúc, mình cũng tự hỏi: với tốc độ này, ba đến năm năm nữa liệu có đủ việc làm cho mọi người không? Mình vẫn nghe rằng AI sẽ tạo ra công việc mới, nhưng điều mình lo là những việc cũ có thể biến mất nhanh hơn tốc độ công việc mới hình thành.

Năng lực của mỗi người đều có giới hạn. Mình chỉ có thể tự hứa rằng, trong phạm vi khả năng của mình, sẽ tiếp tục đồng hành và giúp học viên nhiều nhất có thể trong cuộc cách mạng mới này.